UNIVERSITÀ DI MILANO UNIVERSITÀ DI NAPOLI FEDERICO II UNIVERSITÀ DI PALERMO UNIVERSITÀ CA' FOSCARI (VENEZIA) UNIVERSITÀ DI VERONA

Bulla canonizationis Sancte Clarae Assisiensis

p. 2331

[Alexander episcopus, servus servorum Dei], Venerabilibus fratribus
universis Archiepiscopis et Episcopis per regnum Franciae constitutis,
[salutem et apostolicam benedictionem].
Clara claris praeclara meritis, magnae in caelo claritate gloriae,
ac in terra splendore miraculorum sublimium clare claret. Clarae
huius arcta et alta Religio hic coruscat, huius sursum aeterni praemii
radiat magnitudo, huius virtus signis magnificis, mortalibus illucescit.
Huic Clarae intitulatum hic fuit summae Privilegium paupertatis;
huic in excelso rependitur inaestimabilis copia thesaurorum; huic
a catholicis plena devotio et honoris cumulus exhibetur. Hanc Claram
sua fulgida hic insignierunt opera, hanc Claram in alto divinae
lucis clarificat plenitudo, hanc christianis populis prodigiorum eius
stupenda declarant. O Clara multimode titulis praedita claritatis!
Ante conversionem tuam utique clara, in conversione clarior, in claustrali
conversatione praeclara, et post decursum vitae praesentis spatium
clarissima illuxisti! Ab hac Clara clarum exempli speculum
huic saeculo prodiit; ab hac inter amoenitates caelestes suave lilium
virginitatis offertur; ab hac in terris manifesta subventionum remedia
sentiuntur. O admiranda Clarae beatae claritas, quae tanto studiosius
per singula quaeritur, tanto splendidior in singulis invenitur!
Emicuit haec, inquam, in saeculo, in Religione praefulsit; in domo
illuxit ut radius, in claustro coruscavit ut fulgor. Emicuit in vita,
post mortem irradiat; claruit in terra, in caelo relucet! O quanta
huius vehementia luminis et quam vehemens istius illuminatio claritatis!
Manebat quidem haec lux secretis inclusa claustralibus, et foras

p. 2332

micantes radios emittebat; colligebatur in arcto coenobio, et in
amplo saeculo spargebatur; servabatur intra, et extra manabat.
Latebat namque Clara, sed eius vita patebat; silebat Clara, sed sua
fama clamabat; celabatur in cella, et in urbibus noscebatur.
Nec mirum; quia lucerna tam accensa, tam lucens, abscondi
non poterat quin splenderet et clarum in domo Domini daret lumen;
nec recondi poterat vas tot aromatum quin fragraret et suavi
odore dominicam respergeret mansionem. Imo, cum in angusto solitudinis
reclusorio alabastrum sui corporis haec dure contereret, tota
omnino Ecclesiae aula sanctitatis eius odoribus replebatur.
Sane cum ipsa, dum adhuc puella esset in saeculo, hunc mundum
fragilem et immundum mundo calle ab aetate tenera transilire
studeret, et pretiosum suae virginitatis thesaurum illibato semper pudore
custodiens, claritatis et pietatis operibus vigilanter intenderet,
ita quod ex ea grata et laudabilis ad vicinos et alios fama prodiret,
b. Franciscus, audito huius famae praeconio, coepit confestim
hortari eam, et ad Christi perfectam inducere servitutem. Quae sacris
illius monitis mox adhaerens, et mundum cum terrenis omnibus
penitus abdicare, ac soli Domino in paupertate voluntaria famulari
desiderans, hoc suum fervens desiderium, quam cito potuit, adimplevit:
quia tandem cuncta sua bona, ut una secum quidquid etiam
habebat Christi obsequio deputaret, in eleemosynas et pauperum
subsidia distribuit et convertit.
Cumque de saeculi strepitu fugiens, ad quamdam campestrem
declinasset ecclesiam, et ab ipso b. Francisco, sacra ibi recepta tonsura,
processisset ad aliam, consanguineis eius ipsam exinde reducere
molientibus, illa protinus amplectens altare, pannosque apprehendens
ipsius, crinium sui capitis incisura detecta, eisdem consanguineis in
hoc fortiter restitit et constanter; quia cum iam esset mente integra
iuncta Deo, pati non poterat ab eius servitio se divelli.
Denique cum ad ecclesiam S. Damiani extra civitatem Assisinatem,
unde traxit originem, per eundem b. Franciscum adducta fuisset,
ibi ei Dominus ad amorem et cultum assiduum sui nominis plures
socias aggregavit. Ab hac siquidem insignis et sacer Ordo S. Damiani,

p. 2333

per orbem iam longe diffusus, salutare sumpsit exordium.
Haec, adhortante ipso b. Francisco, huic novae sanctaeque observantiae
sequendum dedit initium; haec huius magnae Religionis
fuit primarium et stabile fundamentum; haec huius alti operis lapis
extitit primitivus.
Haec genere nobilis, sed conversatione nobilior, virginitatem,
quam prius etiam custodiverat, sub hac sanctimoniae regula praecipue
conservavit. Hanc postmodum Religionem mater eius, Hortulana
nomine, piis intenta operibus, ipsius natae sequendo vestigia,
devote suscepit; in qua demum haec optima hortulana, quae in
horto dominico protulit talem plantam, conclusit feliciter dies suos.
Post aliquot vero annos, ipsa b. Clara monasterii et Sororum regimen,
nimia eiusdem S. Francisci devicta importunitate, recepit.
Haec utique fuit arbor procera et eminens, longis distenta ramis,
quae in agro Ecclesiae dulcem fructum religionis attulit, et ad
cuius delectabilem umbram, sub illius amoenitate fructum huiusmodi
libaturae concurrerunt undique multae alumnae fidei et concurrunt.
Haec fuit vena munda Vallis Spoletanae, quae novum
aquae vitalis fontem ad refectionem animarum et commodum propinavit;
qui iam per diversos rivulos in territorium Ecclesiae derivatus,
plantaria religionis infudit. Haec fuit altum sanctitatis candelabrum
vehementer in tabernaculo Domini rutilans, ad cuius ingentem
splendorem plurimae properaverunt et properant, suas de illius
lumine lampades accendentes. Haec profecto in agro fidei plantavit
et coluit vineam paupertatis, de qua fructus salutis pingues et
divites colliguntur; haec in praedio Ecclesiae humilitatis hortum
constituit, multiplici rerum consertum inopia, in quo magna virtutum
copia reperitur; haec in Religionis districtu arcem artae abstinentiae
fabricavit, in qua larga spiritualis alimoniae refectio ministratur.
/*
Haec fuit pauperum primiceria, ducissa humilium, magistra
continentium, et poenitentium Abbatissa. Haec suum monasterium,
creditamque in illo sibi familiam, solicite ac prudenter in timore
et servitio Domini et plena Ordinis observantia gubernavit: vigil

p. 2334

in cura, in ministerio studiosa, in exhortatione attenta; diligens in
admonitione, in correctione moderata, temperata in praeceptis; in
compassione praestabilis, discreta in silentio, in sermone matura, et
consulta in cunctis ad perfectum regimen opportunis, volens magis
famulari quam dominari, et honorare quam honore sustolli. Huius
vita erat aliis eruditio et doctrina. In hoc libro vitae ceterae vivendi
regulam didicerunt; in hoc vitae speculo reliquae vitae semitas
inspexere. Corpore namque sistebat in terra, sed animo versabatur
in caelo; humilitatis vasculum, armarium castitatis, charitatis ardor,
dulcor benignitatis, patientiae robur, nexus pacis et familiaritatis
communio: mitis in verbo, lenis in facto, et in omnibus amabilis et
accepta.
Et ut, carne depressa, convalesceret spiritu (quia quisque hoste
suo debilitato fit fortior), nudum solum et interdum sarmenta pro
lecto habebat, et pro pulvinari sub capite durum lignum, unaque
tunica cum mantello de vili, despecto et hispido panno contenta.
His humilibus indumentis ad operimentum sui corporis utebatur,
aspero cilicio de cordulis crinium equorum contexto nonnunquam
adhibito iuxta carnem. Arcta quoque in cibo et in potu districta,
tanta se in his froenabat abstinentia, quod longo tempore tribus diebus
in hebdomada, videlicet secunda, quarta et sexta feria, nihil penitus
pro sui corporis alimento gustavit, reliquis nihilominus diebus
adeo se cibariorum paucitate restringens, quod aliae de ipsa, quomodo
sub tam forti districtione subsistere poterat, mirabantur.
Vigiliis insuper et orationibus assidue dedita, in his praecipue
diurna et nocturna tempora expendebat. Diuturnis tandem perplexa
languoribus, cum ad exercitium corporale non posset surgere per
se ipsam, Sororum suarum suffragio levabatur et, ad tergum eius fulcimentis
appositis, propriis manibus laborabat, ne in suis etiam esset
infirmitatibus otiosa. Unde de panno lineo huius sui studii et
laboris plura pro altaris sacrificio corporalia fieri fecit, et per plana
et montana Assisii diversis ecclesiis exhiberi.
Amatrix vero praecipua et colona sedula paupertatis, sic illam
suo affixit animo, sic eam in suis desideriis alligavit, quod semper
in ipsius dilectione firmior et ardentior in amplexu, a districta et delectabili

p. 2335

eius copula pro nulla unquam necessitate discessit. Nec
aliquibus prorsus potuit induci suasibus ad consentiendum, quod suum
monasterium proprias possessiones haberet, quamquam fel. rec. Gregorius
papa, praedecessor noster, de multa indulgentia ipsius monasterii
pie cogitans, libenter illi voluerit, pro Sororum eius sustentatione,
possessiones sufficientes et congruas deputare.
Verum quia magnum et splendidum luminare supprimi non potest,
quin suae radios praeferat claritatis, in ipsius etiam vita multis
et variis miraculis virtus suae sanctitatis effulsit. Nam cuidam de
Sororibus ipsius monasterii vocem, quam a longo tempore quasi omnino
perdiderat, restauravit. Alii, officio linguae penitus destitutae,
loquelam restituit expeditam. Alteri aurem surdam aperuit ad auditum.
Laborantem febre, tumentem hydropisi, plagatam fistula
et aliis oppressas languoribus, liberavit, facto Crucis signaculo super
eas. Quendam Fratrem de Ordine Minorum sanavit ab insaniae
passione.
Cum autem quadam vice oleum in monasterio totaliter defecisset,
ipsa, vocato Fratre qui erat eidem monasterio pro colligendis
eleemosynis deputatus, accepit urceum atque lavit, vacuumque iuxta
fores ipsius monasterii posuit, ut illum idem Frater pro oleo acquirendo
deferret; quem cum vellet ipse apprehendere, invenit eum
oleo, beneficio divinae largitatis, impletum.
Rursum cum uno die nonnisi unius panis medietas pro refectione
Sororum in eodem monasterio haberetur, ipsa medietatem eandem
iussit in frusta dividi et Sororibus dispensari; quam inter manus
frangentis, Ille qui vivus est panis et dat escam esurientibus,
multiplicavit in tantum, quod quinquaginta sufficientes factae fuerunt
exinde portiones, et Sororibus discumbentibus distributae.
Per haec et alia signa conspicua, suorum, dum adhuc viveret,
innotuit praeeminentia meritorum. Nam et cum in extremis ageret,
candidus beatarum virginum coetus, micantibus coronis ornatus,
in quo una ex ipsis eminentior et fulgidior apparebat, visus est domum
intrare, ubi eadem Christi famula decumbebat, et usque ad
lectulum eius procedere, ac circa eam quasi visitationis officium et
confortationis solamen, quodam humanitatis studio, exhibere.

p. 2336

Post obitum vero eius, quidam, qui morbo caduco ruebat et
propter crus contractum gradi non poterat, ad sepulcrum delatus ipsius
fuit: ibi, crure ipso quasi fragoris sonitu faciente, ab utraque infirmitate
curatus. Curvi renibus, membris contracti, praecipites
furia et dementi furore ferales, receperunt ibidem integram sospitatem.
Cuidam sua dextra manus, cuius ipse usum ex illata sibi vehementi
percussione ita perdiderat, quod nihil omnino per eam, velut
prorsus inutilem, poterat operari, fuit ad actum suum pristinum, ipsius
Sanctae meritis, plenarie reformata. Alius qui diutina caecitate
lumen amiserat oculorum, cum ad idem sepulcrum sub ducatu
alterius accessisset, recuperato inibi visu, rediit exinde sine duce.
His et quamplurimis aliis operibus et miraculis haec venerabilis
Virgo resplenduit gloriosis, ut evidenter appareat adimpletum illud
quod de ipsa mater eius, dum esset ex ea gravida et oraret, dicitur
audivisse: videlicet quod paritura erat quoddam lumen, quod orbem
plurimum illustraret.
Gaudeat itaque mater Ecclesia, quod talem genuit et educavit
filiam, quae tamquam virtutum foecunda parens, multas religionis
alumnas suis produxit exemplis, et ad perfectum Christi servitium
pleno magisterio informavit. Laetetur et devota turba fidelium,
quod Rex caelorum et Dominus, sororem ipsorum et sociam, quam
in sponsam sibi elegerat, ad suum praecelsum et praeclarum palatium
cum gloria introduxit. Nam et Sanctorum congaudent agmina,
quod in superna eorum patria novellae regalis sponsae nuptiae
celebrantur.
Ceterum, quia congruit ut, quam Dominus exaltavit in caelo,
Catholica Ecclesia veneretur in terra; quia de sanctitate vitae ac
miraculis eius, diligenti et attenta inquisitione ac examinatione distincta
et solemni discussione praemissis, liquido constitit: licet
alias etiam et in propinquis et in remotis partibus satis essent praecognita
lucide eius acta: Nos de communi fratrum nostrorum et
praelatorum omnium, tunc apud Sedem apostolicam existentium consilio
et assensu, de omnipotentia divina confisi, auctoritate beatorum
Petri et Pauli apostolorum ac nostra ipsam cathalogo sanctarum
Virginum duximus adscribendam.

p. 2337

Ideoque universitatem vestram monemus et hortamur attente
per apostolica vobis scripta mandantes, quatenus II idus augusti festum
eiusdem Virginis devote ac solemniter celebretis et faciatis
a vestris subditis venerabiliter celebrari, ut ipsam habere mereamini
apud Deum piam et sedulam adiutricem. Et ut ad venerandum
eius sepulcrum avidius et copiosius christiani populi confluat multitudo,
ac celebrius ipsius festivitas percolatur, omnibus [vere poenitentibus
et confessis], qui ad illud cum reverentia in eiusdem Virginis
festo, vel etiam infra ipsius festi octavas, annuatim accesserint, ipsius
suffragia humiliter petituri, de omnipotentis [Dei misericordia
et beatorum Petri et Pauli apostolorum eius auctoritate] confisi, unum
annum et quadraginta dies [de iniunctis sibi poenitentiis] relaxamus.
[Datum Anagniae, sexto kalendas octobris, pontificatus nostri
anno primo].